بود كه دلهايتان را استوار نموده و درونتان را آرامش بخشد ، چون اگر نفرات ايشان را در نظرت زياد جلوه مىداد و تو مؤمنين را از نيروى ايشان خبر مىدادى قهرا از ضعف و كمى عده خود دچار سستى و اضطراب مىشدند ، و در اينكه آيا در چنين شرايطى با لشكر انبوه كفار مصاف شوند يا نه اختلاف مىكردند ، و ليكن خداى تعالى با اندك نشان دادن ايشان شما را از سستى و اختلاف نجاتتان داد ، چون او به ذات الصدور يعنى به دلها آگاه است ، و خوب مىداند كه براى اطمينان يافتن و استوارى و نيرومند شدن دلها چه چيز شايسته است . اين آيه دلالت دارد بر اينكه خداى سبحان به رسول خود در عالم رؤيا بشارت به فتح داده ، و آن جناب در خواب ديد كه همانطورى كه خداوند در بيدارى وعده داده بود بر يكى از دو طائفه ، قافله و يا لشكر قريش پيروز خواهد شد ، و خداوند در آن خواب لشكر قريش را اندك و غير قابل اعتناء به آن حضرت وانمود كرده و رسول خدا ( ص ) هم آنچه را كه در خواب ديده بود براى مؤمنين بازگو كرد و به آنان وعده صريح و بشارت داده بود و به همين جهت همه آماده جنگ با ايشان شدند ، به دليل اينكه فرمود : * ( « وَلَوْ أَراكَهُمْ كَثِيراً لَفَشِلْتُمْ . . . » ) * و دلالت اين جمله بر آنچه ما استظهار كرديم روشن است . * ( « وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ . . . » ) * معناى اين آيه روشن است ، و ميان آن و آيه « قَدْ كانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتا فِئَةٌ تُقاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّه وَأُخْرى كافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ وَاللَّه يُؤَيِّدُ بِنَصْرِه مَنْ يَشاءُ » « 1 » بنا بر اينكه اشاره باشد به واقعه بدر هيچ منافاتى وجود ندارد . براى اينكه اندك نشان دادنى كه در آيه مورد بحث است مقيد شده به جمله * ( « إِذِ الْتَقَيْتُمْ » ) * و با همين قيد تنافى برداشته شده ، گويا خداى سبحان مؤمنين را در اولين برخورد به نظر مشركين اندك نشان داده ، تا مغرور شده و ايشان را غير قابل اعتناء تلقى كنند و همين معنا ايشان را بر پياده شدن و جنگيدن دلير كند ، ولى وقتى دست به كار جنگ شده و در هم آميختند خداوند همان مؤمنين را كه تا آن موقع به نظرشان اندك مىآمد در نظرهايشان بسيار و دو برابر وانمود ، و همين معنا باعث شد كه عزيمتهايشان سست گشته و دل از دست داده و در نتيجه شكست خوردند . پس آيه مورد بحث ناظر به اول داستان است ، و آيه آل عمران ناظر به بعد از انتقال و اختلاط است * ( « لِيَقْضِيَ اللَّه أَمْراً كانَ مَفْعُولًا وَإِلَى اللَّه تُرْجَعُ الأُمُورُ » ) * اين جمله متعلق است به جمله « يريكموهم » و آن را تعليل مىكند .

--> ( 1 ) سوره آل عمران آيه 13